İşverenin işçiden iş elbisesi, sağlık raporu, kıyafet, iş için gerekli malzeme veya tesis kullanım ücreti adı altında hukuka aykırı kesintiler yapması, iş mevzuatına aykırılık oluşturduğu gibi, hileli davranışlarla gerçekleştirilmesi hâlinde Türk Ceza Kanunu'nun 157 ve 158. maddelerinde düzenlenen dolandırıcılık suçu kapsamında da değerlendirilebilir.
Çünkü burada işçiden kaynaklanan herhangi bir kusur veya eylem bulunmamaktadır. İşveren, kendi yükümlülüğünde olan giderleri çeşitli isimler altında işçiye yükleyerek, doğrudan değil dolaylı yollarla işçinin ücretinden haksız kazanç sağlamaktadır. Bu kesintilerin işçiyi yanıltmaya yönelik hileli davranışlarla yapılması durumunda dolandırıcılık suçunun unsurlarının oluşup oluşmadığının da incelenmesi gerekir.
İŞVEREN SİZDEN ELBİSE PARASI ALIYORSA NE YAPMANIZ GEREKİYOR?
İşveren, işin gereği olarak işçiye vermek zorunda olduğu elbise, cihaz, ekipman ve benzeri malzemelerin ücretini işçiden alamaz. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu gereğince, işveren iş için gerekli olan malzemelerin bedelini, hangi isim altında olursa olsun, işçiye yükleyemez.
İşçi taşeron firmada çalışıyorsa hazırladığımız örnek dilekçeyle asıl işverene, yani ana firma veya müşteri olarak tabir edilen firmaya başvurarak kesilen ücretlerin iadesini talep edebilir.
Asıl işveren ve alt işveren, kanunda belirtilen kapsamda işçinin haklarından birlikte sorumludur. Bu sorumluluktan kendi aralarında yaptıkları sözleşmeyle kaçamazlar. İki firma arasında yapılan sözleşme işçiyi bağlamaz. Çünkü işçi bu sözleşmenin tarafı değildir. Şirketlerin ne kârına ne de zararına ortaktır.
İşçi, haklarını almak için dava açtığında, hukuki sorumlulukları kapsamında her iki firmaya da dava açabilir.
İŞVEREN SİZDEN ELBİSE VEYA MALZEME PARASI KESERSE NE YAPMALISINIZ?
Öncelikle, sizden herhangi bir ücret kesintisi yapılması durumunda Vergi İletişim Merkezini arayarak aşağıdaki şekilde ihbar ve şikâyette bulunabilirsiniz:
"Ben bir firmada çalıştım. İşveren, çalıştığım dönemde veya işten ayrılırken maaşımdan elbise, malzeme, cihaz ve benzeri gerekçelerle ücret kesintisi yaptı. Bu kesintilere ilişkin tarafıma herhangi bir belge veya fatura verilmedi.Ayrıca bizden vergi adı altında da ücret kesintileri yapıldı. Bu kesintilerin bordrolara ve vergi kayıtlarına doğru yansıtılıp yansıtılmadığının incelenmesini istiyorum.
İşverenin SGK ve vergi avantajlarından yararlanmak amacıyla maaşlarımızı çeşitli kalemlere böldüğünü düşünüyorum.
Bu nedenle firmanın ücret bordroları, vergi kayıtları, muhtasar ve prim hizmet beyannameleri ile diğer mali kayıtlarının karşılaştırılarak incelenmesini talep ediyorum.Yapılacak inceleme sonucunda vergi kaybı veya usulsüzlük tespit edilmesi hâlinde gerekli yasal işlemlerin yapılmasını ve yasal şartların oluşması durumunda ihbar ikramiyesinin tarafıma ödenmesini talep ediyorum."
Bu şekilde ALO 189 Vergi İletişim Merkezi üzerinden ihbar ve şikâyette bulunabilirsiniz.
Ayrıca hazırladığımız örnek dilekçeyle, suç teşkil eden bir durum varsa savcılığa suç duyurusunda bulunabilirsiniz. Şikâyetinizde sorumluluğu bulunan asıl işveren ve alt işverenin birlikte incelenmesini talep edebilirsiniz.Bunun yanında ana firmaya yazılı dilekçe, e-posta ve telefon yoluyla başvurarak alt işverenin yaptığı haksız kesintileri bildirin. Böylece asıl işveren de taşeron firmanın uygulamalarından haberdar olacaktır.
İŞVERENLER ELBİSE ÜZERİNDEN NASIL KAZANÇ SAĞLIYOR?
İşverenler, işçilerine verdikleri giyim eşyalarını satın aldıkları firmalardan fatura almakta ve bu bedelleri gider hesaplarına kaydetmektedir. İlgili şartların bulunması hâlinde faturalardaki katma değer vergisini de indirim konusu yapabilmektedirler.Bu işlemler mevzuata uygun yapıldığında herhangi bir sorun bulunmamaktadır. Asıl sorun, işçiye işin gereği olarak verilen elbiselerin bedelinin çalışırken veya işten ayrılırken maaşından kesilmesidir. Böylece işçinin tek geçim kaynağı olan ücret eksik ödenmektedir. Bazı taşeron firmalar, iş elbiseleri üzerinden üç ayrı şekilde ekonomik avantaj sağlamaktadır:
-
İş elbiselerini satın alırken aldıkları faturaları şirket gideri olarak göstermektedirler.
-
Aynı elbiselerin ücretini işçilerin maaşlarından kesmektedirler.
-
Asıl işverenle yaptıkları hizmet sözleşmesi kapsamında iş elbiselerinin bedelini ayrıca tahsil etmektedirler.
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken husus, işverenin aynı gideri hem asıl işverenden tahsil etmesi hem de işçinin ücretinden kesmesidir.
İŞ ELBİSELERİNİN VERGİ DURUMU
İşçilere işin gereği olarak verilen ve işten ayrıldıklarında geri alınan giyim eşyaları, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 27/2. maddesinde belirtilen şartlar kapsamında gelir vergisinden istisnadır.Bu kapsamdaki iş elbiselerinin işçilere verilmesi sırasında gelir vergisi kesintisi yapılmaması gerekir.Kanaatimce, iş elbiselerinin yalnızca işyerinde giyilmesi gerektiği şeklinde bir değerlendirme yapılmamalıdır.
Örneğin, özel güvenlik görevlisine verilen üniformanın işyeri dışında da giyilmesi, tek başına vergi istisnasına engel olarak değerlendirilmemelidir.
Önemli olan, bu kıyafetlerin işin gereği olarak verilmesi ve işçinin işten ayrılması hâlinde işverene teslim edilmesidir.
TÜRK BORÇLAR KANUNU'NUN İLGİLİ HÜKÜMLERİ
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 410. maddesine göre:
"İşçilerin ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez, başkasına devredilemez ve rehnedilemez. Ancak, işçinin bakmakla yükümlü olduğu aile bireyleri için hâkim tarafından takdir edilecek miktar, bu orana dâhil değildir. Nafaka alacaklılarının hakları saklıdır. Gelecekteki ücret alacaklarının devredilmesi veya rehnedilmesi geçersizdir."
TÜRK BORÇLAR KANUNU MADDE 413 – ARAÇ VE MALZEMELER
"Aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa işveren, işçiye bu iş için gerekli araçları ve malzemeyi sağlamakla yükümlüdür.
İşçi işverenle anlaşarak kendi araç veya malzemesini işin görülmesine özgülerse, aksi anlaşmada kararlaştırılmadıkça veya yerel âdet bulunmadıkça işveren, bunun için işçiye uygun bir karşılık ödemekle yükümlüdür."
TÜRK BORÇLAR KANUNU MADDE 414 – GİDERLER
"İşveren, işin görülmesinin gerektirdiği her türlü harcama ile işçiyi işyeri dışında çalıştırdığı takdirde, geçimi için zorunlu olan harcamaları da ödemekle yükümlüdür.
Yazılı olarak yapılmış bir hizmet veya toplu iş sözleşmesinde, bizzat işçi tarafından karşılanması kararlaştırılan harcamaların, işçiye götürü biçimde günlük, haftalık veya aylık olarak ödenmesi öngörülebilir. Ancak bu ödeme, zorunlu harcamaları karşılayacak miktardan az olamaz.
Zorunlu harcamaların kısmen veya tamamen işçi tarafından bizzat karşılanmasına ilişkin anlaşmalar geçersizdir."
Bu hükümler gereğince işverenin, işin görülmesi için gerekli olan elbise ve malzemelerin giderlerini hukuka aykırı şekilde işçiye yüklemesi mümkün değildir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na göre çalışanlar, işyerindeki araç ve gereçleri kurallara uygun kullanmakla yükümlüdür
ELBİSE PARASI KESİLEN İŞÇİLER NEREYE ŞİKÂYETTE BULUNABİLİR?
ALO 170 – Çalışma Hayatı İletişim Merkezi
ALO 170'i arayarak işverenin, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı şekilde kişisel koruyucu donanım ve iş elbisesi ücretini maaşınızdan kestiğini bildirin.
İşyerindeki bu uygulamaların İş Kanunu ve İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında incelenmesini, aykırılık tespit edilmesi hâlinde firmaya gerekli idari yaptırımların uygulanmasını talep edin.
ALO 189 – Vergi İletişim Merkezi
444 0 189 numaralı Vergi İletişim Merkezini arayarak işverenin maaşınızdan elbise ve malzeme parası kestiğini, buna ilişkin herhangi bir belge veya fatura vermediğini bildirin.
Firmanın farklı kayıtlar tutmuş olabileceği şüphesini de belirterek mali kayıtlarının incelenmesini ve gerekli vergi denetiminin yapılmasını talep edin.
SON OLARAK İŞÇİ ARKADAŞLARIMIZA ÇAĞRIMIZ
Sizden elbise, cihaz veya malzeme parası kesildiyse hazırladığımız örnek dilekçeyi asıl işverene, yani ana firmaya vererek kesilen ücretlerin iadesini talep edin.
Asıl işveren veya alt işveren kesilen ücretlerinizi ödemezse bizimle iletişime geçebilirsiniz. Haklarınızın alınması için gerekli hukuki yollar konusunda sizlere yardımcı olabiliriz.
Abdurrahamn KONYAR
İş kanunu mevzattı
Elbise parası için örnek dilekçe
.....................................…………………A.Ş
Ben şirketinizde /…../ ....... tarihinden beri alt işveren olan …….ÖZEL GÜVENLİK şirketinde çalışmaktayım Alt işveren benden keyfi olarak ….TL elbise ücreti kesti. Yapılan bu kesinti 4857, 5188 ve 6331 sayılı yasalara aykırıdır. Şöyle ki:
5188 Sayılı Özel Güvenlik Kanunu ile Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in 22. Maddesi gereğince özel güvenlik şirketin bizlere işyerinde giymek için kıyafet vermesi zorunludur.
Ayrıca 6331 sayılı iş sağlığı ve güvenliği yasası gereğince iş ile ilgili kişisel araç, gereç, kıyafet ve her türlü kişisel koruyucu donanım işverence verilir ve işçilerden hiçbir şekilde ücret talep edilemez. Bunu istemesi durumda ise işverene idari ceza uygulaması söz konusudur.
İş Kanunu 2. ve 36 Maddesi, Borçlar Kanunu ve Yargıtay kararları, asıl işveren - alt işveren yönetmeliği gereğince, asıl işveren de çalışma dönemimdeki tüm hak ve alacaklarımdan sorumludur. Bu sorumluktan kaçınamaz.
Yukarda izah etiğim yasal mevzuata gereğince benden kesilen elbise ücretinin tarafıma ödenmesini talep ediyorum. Aksi durumda asıl işveren ile alt işverenin bu haksız uygulamaları ve diğer işlemlerinin incelemesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, bana elbise parası kesintisi için fatura verilmediği için Maliye Bakanlığına, Vergi Kanunu muhalefet edildiği için Cumhuriyet Başsavcılığına ihbar ve şikâyette bulunacağımı ihtaren bildiriyorum.
İsim Soyadı
Abdurrahman KONYAR
