İŞ YERİNDE EĞİTİM, HAFTA TATİLİ VE DİNLENME SÜRESİ
İş yerinde verilen eğitim, hangi ad altında veya hangi yöntemle verilirse verilsin, işçinin dinlenme hakkı ortadan kaldırılamaz. İşveren, verilmesi gereken eğitimleri esas olarak işçinin çalışma süresi içerisinde planlamalıdır.
İşçinin hafta tatilinde, vardiya çıkışındaki dinlenme süresinde veya günlük dinlenme zamanında eğitim verilmesi doğru değildir. İşçinin dinlenme süresi, işverenin eğitim programı düzenleyerek serbestçe kullanabileceği bir zaman değildir.
Aynı durum uzaktan eğitim, online eğitim, video eğitimi veya benzeri uygulamalar bakımından da geçerlidir. İşçi evinde ve istirahat halindeyken kendi özel zamanını kullanarak bu eğitimleri tamamlamaya zorlanmamalıdır. İşveren, eğitim için gerekli bilgisayar, internet, ekipman ve diğer araçları iş yerinde sağlamalı; işçinin eğitimi çalışma süresi içerisinde tamamlamasına imkân vermelidir.
İşçi eğitime çağrılmış ve eğitime katılmışsa, eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılmalı ve buna ilişkin ücret hakları ödenmelidir. Eğitim adı altında işçinin ücretsiz şekilde zamanını kullanması istenemez.
11 SAATLİK DİNLENME SÜRESİNE DİKKAT!
Özellikle vardiyalı çalışanlarda eğitim programı hazırlanırken günlük dinlenme süresi mutlaka korunmalıdır. Örneğin işçi gece vardiyasından çıkmışsa veya akşam yeniden vardiyaya gelecekse, aradaki dinlenme süresini ortadan kaldıracak şekilde eğitime çağrılmamalıdır.
İşçinin bir vardiyadan çıktıktan sonra yeterli günlük dinlenmesi sağlanmadan yeniden işe veya eğitime çağrılması kabul edilemez. Aynı şekilde günlük çalışma süresinin 11 saati aşacak şekilde düzenlenmesi de yasaktır.
HAFTA TATİLİ EĞİTİM GÜNÜNE ÇEVRİLEMEZ
İşçinin kanundan doğan hafta tatili hakkı vardır. İşveren, işçinin hafta tatilini eğitim adı altında fiilen çalışma gününe dönüştürmemelidir. İşçinin dinlenmesi gereken gün ve saatler korunmalıdır.
Bu nedenle işveren; eğitim programlarını işçinin vardiyasına, hafta tatiline ve günlük dinlenme süresine göre düzenlemek, gerekli araç ve imkânları sağlamak ve eğitimde geçen çalışma sürelerinin ücret karşılığını ödemekle yükümlüdür.
İşçinin yasal dinlenme hakkını kullanması veya dinlenme süresini ihlal eden bir eğitim programına katılmaması nedeniyle iş sözleşmesinin sona erdirilmesi halinde ise fesih sebebi ve koşullarına göre işçinin kıdem, ihbar, işe iade ve diğer işçilik alacakları gündeme gelebilir.
Kısacası: Eğitim işçinin dinlenme hakkını ortadan kaldırmaz. Eğitim çalışma hayatının bir parçasıdır; işçinin özel ve dinlenme zamanı işverene ait değildir.
HUKUKİ AÇIDAN BAKILDIĞINDA İSE EĞİTİM NASIL OLUR?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 17. maddesi gereğince, işveren tarafından verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde geçen süreler çalışma süresinden sayılır. Eğitim nedeniyle haftalık çalışma süresinin aşılması hâlinde, aşan süreler fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma hükümlerine tabidir.
Dolayısıyla işveren, “Bu eğitim mesai dışında, kendi zamanınızdan katılacaksınız.” diyerek eğitim süresini çalışma süresinin dışında bırakamaz.
Öte yandan vardiyalı çalışanların dinlenme süreleri de korunmak zorundadır. İşçinin hafta tatilinde veya dinlenmesi gereken zamanda eğitime çağrılması hâlinde, “Eğitimdir, çalışma sayılmaz.” denilemez. Eğitimde geçirilen süre çalışma süresidir.
Özellikle gece vardiyasına gelecek bir işçinin gündüz saatlerinde eğitime çağrılması durumunda, işçinin günlük dinlenme süresi dikkate alınmak zorundadır. İşçinin yeterince dinlenmeden gece vardiyasına başlaması hem çalışma ve dinlenme süreleri hem de iş sağlığı ve güvenliği bakımından sorun oluşturur.
Çünkü vardiyalı çalışan, bir sonraki vardiyasına başlamadan önce yeteri kadar dinlenmek zorundadır. İşçi uykusuz ve yorgun şekilde göreve geldiğinde hata yapma riski artmaktadır. Yapacağı bir hata nedeniyle de işçi hakkında tutanak tutulması, disiplin işlemi uygulanması ve olayın ağırlığına göre iş sözleşmesinin feshi gündeme gelebilmektedir.
Bu nedenle işveren eğitim programını hazırlarken işçinin vardiyasını, çalışma süresini ve yasal dinlenme hakkını dikkate almak zorundadır.
PEKİ İŞÇİYE TUTANAK TUTULDUĞUNDA NE YAPILMASI GEREKİR?
Yukarıda da bahsettiğimiz gibi, işçi kendisinden savunma istendiğinde olayın gerçek durumunu açıkça yazmalıdır.
Savunmanıza şu şekilde yazabilirsiniz:
“Ben haftalık izin/dinlenme günümde bulunmaktayım. Ayrıca gece vardiyasına geleceğim için vardiyamdan önce yeteri kadar dinlenmem gerekmektedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 17. maddesi gereğince iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde geçen süre çalışma süresinden sayılmaktadır.
Mesai ve vardiya düzenime uygun şekilde yapılacak eğitimlere katılmaya hazırım. Ancak dinlenmem gereken sürede eğitime katılıp ardından gece vardiyasına gelmem hâlinde yeterli şekilde dinlenemeyecek, yorgun ve uykusuz şekilde görev yapmak zorunda kalacağım. Bu durum hem benim hem de işyerinin iş sağlığı ve güvenliği açısından risk oluşturacaktır.
Yorgun ve uykusuz şekilde çalışmam nedeniyle meydana gelebilecek bir hata sonucunda hakkımda tutanak veya disiplin işlemi uygulanması ve iş sözleşmem açısından olumsuz sonuçlar doğması söz konusu olabilecektir. Bu nedenle söz konusu eğitime katılmadım.
Eğitime karşı değilim. Çalışma ve dinlenme sürelerime uygun olarak düzenlenecek eğitimlere katılmaya hazırım. Öncelikle işveren olarak çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin mevzuata uygun davranmanızı, biz çalışanların dinlenme hakkına saygı göstermenizi ve eğitim programlarını vardiya düzenimizi dikkate alarak hazırlamanızı talep ediyorum.
SAVUNMA ÖRNEĞİ
“Tarafıma bildirilen eğitim tarihinde hafta tatilindeyim. Hafta tatili, kanunen dinlenme hakkımın bulunduğu süredir. Ayrıca devamında gece vardiyasına geleceğim için yeterli şekilde dinlenmem gerekmektedir.
6331 sayılı Kanun'un 17. maddesi gereğince eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılmaktadır. Hafta tatilimi kullanırken ayrıca eğitime katılmak zorunda olduğuma ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle hafta tatilimde eğitime katılmamın zorunlu tutulmasını kabul etmiyorum.
Eğitime karşı değilim. Çalışma ve dinlenme sürelerime uygun şekilde, çalışma süresinden sayılarak düzenlenecek eğitimlere katılmaya hazırım.
Hafta tatili ve dinlenme hakkım gözetilerek eğitimlerin çalışma düzenime uygun şekilde planlanmasını talep ederim.
Çalışanların çalışma koşulları ve dinlenme süreleri dikkate alınarak eğitim ve seminerlerin uygun gün ve saatlerde düzenlenmesini bilgilerinize arz ederim.”
UNUTMAYIN!
İşverenin verdiği iş sağlığı ve güvenliği eğitimi çalışma süresinden sayılır. İşveren eğitim programını düzenlerken işçinin çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin yasal sınırlamalara uymak zorundadır.
İşçi de “Ben eğitime katılmıyorum.” şeklinde genel bir ret vermemelidir. İtirazının eğitime değil; eğitimin vardiya ve yasal dinlenme sürelerine aykırı şekilde planlanmasına yönelik olduğunu açıkça yazmalıdır.
Abdurrahman KONYAR
İş Kanunu – İşçi Hakları Bilgilendirme
