İŞVERENİN İŞÇİYE AVANS VERME YÜKÜMLÜLÜĞÜ
İşçinin çalışması karşılığında hak ettiği ücretin ödenmesine ilişkin esaslar, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 32 ve 34'üncü maddelerinde düzenlenmiştir.
İş Kanunu'nun 32'nci maddesi uyarınca ücretin en geç ayda bir ödenmesi gerekmektedir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile bu ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.
Ayrıca 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 401'inci maddesi uyarınca işveren; işçiye sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde belirlenen ücreti, sözleşmede hüküm bulunmayan hâllerde ise asgari ücretten az olmamak üzere emsal ücreti ödemekle yükümlüdür.
Dolayısıyla işverenin, işçinin çalışmasının karşılığı olan ücreti ödeme yükümlülüğü kanunla açıkça düzenlenmiştir.
PEKİ İŞÇİ İŞVERENDEN AVANS İSTEYEBİLİR Mİ?
4857 sayılı İş Kanunu'nda işçiye avans verilmesine ilişkin özel bir düzenleme bulunmamaktadır.
Avans, işçinin henüz hak etmediği, ileride gerçekleştireceği çalışma karşılığında ödenecek ücretin belirli bir bölümünün önceden ödenmesidir.
Ancak bu konu 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 406'ncı maddesinde açıkça düzenlenmiştir.
Kanuna göre:
“İşveren, işçiye zorunlu ihtiyacının ortaya çıkması hâlinde ve hakkaniyet gereği ödeyebilecek durumda ise, hizmetiyle orantılı olarak avans vermekle yükümlüdür.”
SONUÇ OLARAK
Her ne kadar 4857 sayılı İş Kanunu'nda işverenin işçiye avans verme yükümlülüğüne ilişkin özel bir hüküm bulunmasa da 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 406'ncı maddesi belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde işverene avans verme yükümlülüğü getirmiştir.Buna göre;
İşçinin zorunlu bir ihtiyacının bulunması, işverenin hakkaniyet gereği avansı ödeyebilecek durumda olması ve talep edilen avansın işçinin hizmetiyle orantılı olması hâlinde işveren işçiye avans vermekle yükümlüdür.
Dolayısıyla avans verilmesi her durumda işverenin keyfine bırakılmış bir ödeme değildir. Kanunda belirtilen şartların birlikte gerçekleşmesi hâlinde işçi avans talebinde bulunabilir ve işveren açısından avans verme yükümlülüğü doğabilir.
İŞÇİNİN AVANS HAKKI HANGİ ŞARTLARDA DOĞAR?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 406'ncı maddesine göre işverenin işçiye avans verme yükümlülüğünün doğabilmesi için üç temel şartın birlikte bulunması gerekir.
1- İŞÇİNİN ZORUNLU BİR İHTİYACI ORTAYA ÇIKMIŞ OLMALIDIR
İşçinin avans talebinin zorunlu ve gerçek bir ihtiyaca dayanması gerekir. Kanun, herhangi bir sebep göstermeksizin yapılan her avans talebinin işveren tarafından karşılanmasını zorunlu tutmamaktadır.
2- İŞVEREN AVANSI ÖDEYEBİLECEK DURUMDA OLMALIDIR
İşverenin ekonomik ve mali durumu da dikkate alınır. Kanunda bu şart, “hakkaniyet gereği ödeyebilecek durumda olması” şeklinde ifade edilmiştir.
Dolayısıyla işverenin ödeme gücünün bulunması, avans yükümlülüğünün değerlendirilmesindeki temel şartlardan biridir.
3- TALEP EDİLEN AVANS İŞÇİNİN HİZMETİYLE ORANTILI OLMALIDIR
İşçi, zorunlu ihtiyacını gerekçe göstererek sınırsız miktarda avans talep edemez. Talep edilen miktarın işçinin hizmeti ve ücret ilişkisiyle orantılı olması gerekir.
SONUÇ OLARAK
Avans, her işçinin hiçbir şart aranmaksızın istediği zaman ve istediği miktarda alabileceği bir ödeme değildir.
Ancak;
• İşçinin zorunlu bir ihtiyacı ortaya çıkmışsa,
• İşveren hakkaniyet gereği ödeme yapabilecek durumdaysa,
• Talep edilen avans işçinin hizmetiyle orantılıysa,
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 406'ncı maddesi gereğince işveren açısından avans verme yükümlülüğü doğar.
Bu şartların birlikte bulunması hâlinde avans verilmesi yalnızca işverenin keyfine bırakılmış bir uygulama olarak değerlendirilemez.
Abdurrahman KONYAR
İş kanunu işçi hakları 0850 380 00 04
ÖRNEK AVANS TALEP DİLEKÇESİ
……………………………… ŞİRKETİ / İNSAN KAYNAKLARI MÜDÜRLÜĞÜNE
Şirketiniz bünyesinde …………………… görevinde çalışmaktayım.
Ortaya çıkan zorunlu ihtiyacım nedeniyle, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 406'ncı maddesi kapsamında, hizmetimle orantılı olarak ………… TL avansın tarafıma ödenmesini arz ve talep ediyorum.Tarih: … / … / ……
Adı Soyadı: …………………………………
Görevi: ………………………………………
İmza: …………………………………………
