1. Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı
Eşit Değerde İşe Eşit Ücret: Cinsiyet veya gebelik sebebiyle aynı ya da eşit değerde bir iş yapan kadın çalışanlara daha düşük ücret ödenemez.
Ayrımcılık Tazminatı: İşverenin işe alımda, çalışma şartlarında veya iş sözleşmesinin feshinde cinsiyete veya gebeliğe dayalı ayrımcılık yapması durumunda, kadın çalışan 4 aya kadar ücreti tutarında ayrımcılık tazminatı ve mahrum bırakıldığı diğer hakları talep edebilir.
2. Evlilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı
1 Yıl İçinde Fesih Hakkı: Kadın işçi, evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde iş sözleşmesini kendi isteğiyle feshederse kıdem tazminatına hak kazanır.
Bu hak yalnızca kadın çalışanlara tanınmış özel bir haktır ve ihbar süresi bekleme zorunluluğu olmaksızın kullanılabilir.
3. Hamilelik ve Doğum İzinleri
Analık İzni: Doğumdan önce 8 hafta ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta ücretli analık izni hakkı bulunmaktadır. Çoğul gebeliklerde doğum öncesi süreye 2 hafta eklenir.
Doktor Kontrolü İzni: Hamilelik süresince periyodik muayeneler ve doktor kontrolleri için çalışan kadına ücretli izin verilir.
Hafif İşlerde Çalışma: Hekim raporuyla gerekli görüldüğü takdirde, hamile çalışan sağlığına uygun daha hafif işlerde görevlendirilir; bu nedenle ücretinde herhangi bir kesinti yapılamaz.
Görünür Yükümlülük/Gece Çalışma Yasağı: Gebe veya emziren kadın çalışanlar, doktor raporuyla belirlenen süre boyunca ve her halükarda doğumdan itibaren 1 yıl boyunca gece vardiyalarında çalıştırılamaz.
4. Süt İzni ve Çocuk Bakım Destekleri
Süt İzni: 1 yaşından küçük çocuğu olan kadın çalışanlara, çocuklarını emzirmeleri için günde toplam 1,5 saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını kadın işçi belirler. Süt izni çalışma süresinden sayılır.
Ücretsiz İzn veya Yarı Zamanlı Çalışma: Analık izninin bitiminden sonra:
Kadın işçi isterse 6 aya kadar ücretsiz izin kullanabilir.
Birinci doğumda 60 gün, ikincisinde 120 gün, üçüncüde 180 gün boyunca yarı zamanlı çalışma (haftalık çalışma süresinin yarısı kadar) yapabilir.
Çocuğun mecburi ilköğretim çağı başlayana kadar kısmi süreli (part-time) çalışma talebinde bulunabilir.
Kreş Yükümlülüğü: Yaşları kaç olursa olsun 150'den fazla kadın çalışanı olan işyerlerinde, işverenin 0-6 yaşındaki çocukların bakımı için kreş/yurt açması veya bu hizmeti dışarıdan satın alarak sağlaması zorunludur.
5. Özel Çalışma Koşulları ve Yasaklar
Yer Altı ve Su Altı Yasağı: İş Kanunu’nun 72. maddesi gereğince, maden ocakları, tünel, kanalizasyon gibi yer altında veya su altında yürütülen işlerde kadın çalışanların çalıştırılması yasaktır.
Sağlık Nedeniyle Haklı Fesih: Çalışma koşullarının veya iş ortamının kadın işçinin veya bebeğin sağlığına zarar verdiğinin raporlanması halinde, işçi sözleşmeyi haklı nedenle feshederek tazminat haklarını alabilir.
Hamile ve emziren kadınların çalışma süreleri, şartları, iş yeri kreşleri...
Ana hatlarıyla baktığımızda; doğumdan itibaren kadın işçinin, çocuk bir yaşını dolduruncaya kadar günde 1,5 saat süt izni kullanma hakkı vardır. Bu izin konusunda kanun eksik kaldığından, uygulamada kadınların bu izni günlük değil de haftalık olarak toplu kullandığını ve haftada bir gün işe gelmeme şeklinde uygulandığını görüyoruz.
Kadınların gece postalarında çalıştırılması hususunda 24.07.2013 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmeliğe göre; kadınların gece postalarında 7,5 saatten fazla çalıştırılmaları yasaktır. Kadınlar hamilelik raporunu aldıktan itibaren doğuma kadar, doğumdan itibaren de bir yıl süreyle gece postalarında çalıştırılamazlar. Doktor raporuyla bu süre altı ay daha uzatılabilmektedir.
Gebe ve emziren kadınların çalıştırılması hususunda 16.08.2013 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmeliğe göre; kadın çalışan hamile olduğunu işverene bildirmesiyle birlikte, işveren çalışma koşullarını bir değerlendirmeye tabi tutmalı. Bu değerlendirme sonucunda eğer kadın işçi için çalışma koşullarında olumsuz bir etki riski varsa, işveren çalışma koşullarını ya da çalışma süresini olumsuz koşullara maruziyeti önleyecek şekilde değiştirmeli. Çalışma koşulları ya da saatlerinin değiştirilmesi mümkün değilse, kadın işçinin niteliklerine uygun ve daha hafif başka bir işe aktarılması için gerekli önlemleri alınmalı. Bunların hiçbiri yapılamıyorsa yönetmeliğe göre çalışan kadının istemesi halinde kendisine ücretsiz izin verilmeli.
Aynı yönetmeliğe göre çalışan hamile, hamilelik süresince ve emzirme döneminde günde 7,5 saatten fazla çalıştırılamaz. Ayrıca, hamilelik döneminde periyodik kontroller için kadın işçiye izin verilmeli ve bu izin ücretli izin olmalıdır.
100 ile 150 kadın çalışanın olduğu işyerlerinde işveren işyerine en fazla 250 metre uzaklıkta bir emzirme odası kurmalıdır. Burada, sadece kadın çalışanların sayısının dikkate alınması eleştirilmekle beraber, erkek çalışanlar arasından çocuğunun annesi vefat etmiş ya da boşanma halinde velayeti babaya verilenler de dikkate alınmalı. Bu nitelikteki çalışanların sayısının 150'den fazla olması halinde, emzirme odası yerine yurt kurma yükümlülüğü bulunuyor. Emzirme odaları ve yurtların kuruluş şekilleri ve buralarda görevlendirilecek personel de yönetmelikte düzenlenmektedir.
Çalışan hamile hakları ile ilgili uygulamadaki kusurlar neler?
İş Hukuku Enstitüsü Başkan Yardımcısı Avukat Naciye Uçar, yasanın var olmasının tek başına yeterli olmadığını uygulamada eksiklikler olduğunu şöyle dile getiriyor:
"Düzenlenen tasarı yeni getirilmiş bir yaptırım değil. Hatta hali hazırda eksikleri bulunuyor. Mesela yasada çalışan hamile ya da emziren kadının 7 buçuk saatten fazla çalıştırılmayacağı belirtilmiştir fakat işverenin çalıştırılması durumunda uygulanacak olan herhangi bir cezai işlem belirtilmemiştir. Artı olarak çalışan hamile ve emziren kadınların gece mesailerinde de çalıştırılamayacağı ve çalıştırılması durumunda da çalışanın şikayet etmesi durumunda 108,00 TL gibi bir ceza uygulanacağı belirtilmiştir. Buda yaptırım için yeterli bir ceza-i işlem değil ki zaten çalışanlarda işlerini kaybetme korkusuyla herhangi bir başvuruda bulunamıyor. Çoğu zaman İş Hukuku alanında el yordamıyla gidilmesine rağmen çıkarılan yasalar ile birlikte yaptırımlar arttırılmaya çalışılıyor fakat hala yeterli seviyeye ulaşılamadı. İş Hukuku Enstitüsü olarak çalışan ya da işverenlerin haklı oldukları her konuda yasal olarak haklarını aramalarını tavsiye ediyoruz. Öyle ki İş Hukukunda çıkarılar, yasa ve tüzükler tamamen yargı kararları doğrultusunda."
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından:
GEBE VEYA EMZİREN KADINLARIN ÇALIŞTIRILMA ŞARTLARIYLA
EMZİRME ODALARI VE ÇOCUK BAKIM YURTLARINA DAİR YÖNETMELİK
http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/07/20130724-25.htm
