FAZLA MESAİ ONAYININ GERİ ALINMASI VE 12 SAATLİK ÇALIŞMA
Mülga düzenlemeye göre çalışanlardan her yılbaşında fazla çalışma için muvafakatname alınmakta ve verilen onay bir yıl boyunca geçerli kabul edilmekteydi. Peki, yapılan değişiklikten sonra uygulama nasıl olacaktır?
Yeni düzenlemeye göre işçi, daha önce vermiş olduğu fazla çalışma onayını yazılı olarak işverene bildirmek suretiyle geri alabilir. Ancak bu bildirimin ardından Yönetmelikte öngörülen süre dikkate alınmalıdır. Onayın geri alınmasının yürürlüğe girmesinden sonra işveren, işçiyi iradesi dışında fazla çalışmaya zorlayamaz.
İşverenin buna rağmen işçiyi sürekli olarak fazla çalışmaya zorlaması, somut olayın koşullarına göre 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçi açısından haklı fesih sebebi oluşturabilir. Böyle bir durumda işçi, şartları oluşmuşsa iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı ile diğer işçilik alacaklarını talep edebilir.
ÖZEL GÜVENLİK ÇALIŞANLARI AÇISINDAN DURUM
Özellikle özel güvenlik sektöründe çalışanlar açısından konu daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Örneğin özel güvenlik görevlisine 12 saatlik nöbet yazılmış olabilir. İşçinin fazla çalışmaya ilişkin onayını usulüne uygun şekilde geri almış olması durumunda çalışma süresinin sona ermesinden sonra fazla çalışmaya devam etmemesi gündeme gelebilir.
Ancak özel güvenlik görevlisinin hiçbir bildirim yapmadan nöbet noktasını terk etmesi ayrıca güvenlik zafiyeti ve görev yerini terk iddiasına neden olabileceğinden, işçinin durumu önceden yazılı olarak işverene bildirmesi önemlidir. İşveren, çalışma ve vardiya düzenini buna göre oluşturmakla yükümlüdür.
Kadın özel güvenlik görevlisinin gece çalışması sonrasında ulaşım konusunda yaşadığı sorun nedeniyle çalışma koşullarının sürdürülemez hâle geldiği ileri sürülmüş; işveren ise görev yerinin terk edildiğini ve güvenlik zafiyeti oluştuğunu savunmuştur.
Yargılama sonucunda işverenin savunmasına itibar edilmemiş; bilirkişi değerlendirmesi ve dosyadaki diğer deliller dikkate alınarak işçinin çalışma koşulları nedeniyle haklı fesih şartlarının oluştuğu kabul edilmiş ve kıdem tazminatına hak kazandığına karar verilmiştir.
Buradan çıkarılması gereken sonuç şudur:
İşveren, işçiyi kanuna aykırı biçimde fazla çalışmaya zorlayamaz. İşçinin fazla çalışma onayını usulüne uygun şekilde geri alması halinde çalışma düzeninin buna göre oluşturulması gerekir.
12 SAATLİK VARDİYA HER DURUMDA FAZLA MESAİ DEMEK DEĞİLDİR
Burada önemli olan yalnızca vardiyanın 12 saat olarak düzenlenmesi değildir. Ara dinlenmeleri, haftalık çalışma süresi, gece çalışması hükümleri ve varsa denkleştirme uygulaması birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle özel güvenlik, sağlık ve turizm sektörlerinde gece çalışmasına ilişkin özel düzenlemeler bulunmakla birlikte, bu düzenlemeler işverenin sınırsız şekilde çalışma yaptırabileceği anlamına gelmez.
Denkleştirme uygulanacaksa bunun da İş Kanunu'ndaki şartlara uygun olması; denkleştirme dönemi içerisinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresinin 45 saati aşmaması gerekir.
Bazı sendikaların 12 saatlik çalışma sistemini işçinin yararınaymış gibi sunması ise ayrıca tartışılması gereken bir konudur. Özellikle havalimanlarında, AVM'lerde ve birçok projede uzun süre ayakta görev yapan özel güvenlik çalışanlarının fiilî çalışma koşulları göz ardı edilmemelidir.
Çalışma sistemi oluşturulurken esas alınması gereken, işverenin veya sendikanın kolaylığı değil; kanunun emredici hükümleri, işçinin dinlenme hakkı, iş sağlığı ve güvenliği ile çalışma koşullarıdır.
Abdurrahman KONYAR
Özel Güvenlik Hakları Y.K.B.
581- Güvenlik -Koruma-iş sendikas 0850 380 00 04